Infrastructuur

Op het grootste deel van het Nederlandse spoorwegnet rijden reizigers- en goederentreinen. De Betuweroute is een uitzondering. Die is speciaal aangelegd voor het vrachtvervoer.

Toewijzing paden
Over de Nederlandse rails rijden personen- en vrachtvervoerders. ProRail, de beheerder van het Nederlandse spoorwegnet, verdeelt ieder jaar de ruimte op het net over de verschillende vervoerders. Deze dienen jaarlijks een lijst in waarop ze aangeven wanneer en op welk traject ze treinen willen rijden. ProRail wijst de ruimte (‘treinpaden’ in vakjargon) toe. De verdeling leidt wel eens tot conflicten tussen de verschillende partijen. Zo ziet de NS graag dat in de spits reizigerstreinen altijd voorrang krijgen boven vrachttreinen. De goederenvervoerders zijn daar uiteraard op tegen. De bedrijven betalen een vergoeding voor gebruik van het spoor.

Drukte
Nederland kent het drukst bereden spoorwegnet ter wereld. De ruimte is dus krap voor de vele vervoerders. Een complicerende factor is dat het treinaanbod gevarieerd is. Reizigerstreinen rijden harder dan vrachttreinen. Bovendien moeten ze uit veiligheidsoverwegingen op bepaalde afstand van elkaar rijden. Dat heeft tot gevolg dat goederentreinen wel eens een zogenaamd wachtspoor op moeten om een reizigerstrein te laten passeren.

Betuweroute
Het meeste goederenvervoer per spoor in Nederland gaat vanaf de Rotterdamse haven de Duitse grens over. Door de toename van de goederenstromen en de beperkte capaciteit op het bestaande netwerk ontstond in de jaren negentig het idee om een spoorbaan exclusief voor goederenvervoer aan te leggen tussen Rotterdam en de Duitse grens. Het idee stuitte op veel weerstand, onder meer door de hoge kosten en de moeilijke inpassing in het landschap. Bovendien zagen veel burgers het voordeel er niet van, omdat ze er zelf niet direct profijt van hadden.

Opening
Ondanks alle weerstand opende koningin Beatrix in 2007 de Betuweroute, een honderdzestig kilometer lange spoorlijn van Rotterdam naar Zevenaar, exclusief voor vrachttreinen.  De spoorbaan is voorzien van de modernste technieken, zoals een netspanning van 25 kV en het Europese veiligheidssysteem ERTMS. Exploitatie is in handen van Keyrail. Dat is een samenwerkingsverband van het Havenbedrijf Rotterdam, de Haven Amsterdam en ProRail. Zij wijzen de paden toe en bepalen de gebruiksvergoeding.
Ook dit gaat niet zonder conflicten. Onlangs heeft Keyrail een overeenkomst gesloten met de werkgeversvereniging van railgoederenvervoerders om met kwaliteitsverbeterende maatregelen gebruik van de spoorlijn te stimuleren. Eind 2009 reden er wekelijks zo’n tweehonderd treinen over de Betuweroute. Dat moet dit jaar uitgroeien tot 350 per week.