De marktpartijen op het spoor

Bij het goederenvervoer per spoor zijn vaak veel partijen betrokken. Dat maakt het wel eens ondoorzichtig voor buitenstaanders. Toch heeft ieder duidelijk een eigen rol.

De klant
Het verhaal begint bij de klant die goederen op de trein wil zetten. Dat kan een producent of handelaar zijn (in vakjargon ‘verladers’ oftewel bedrijven die goederen laten vervoeren). In het geval van intermodaal vervoer (zie pagina ‘Soorten spoorvervoer’) zijn de klanten wegvervoerders of rederijen die containers op de trein willen zetten.
De producent of handelaar kan rechtstreeks met de vervoerder zaken doen. De railgoederenvervoerder is degene die de trein rijdt en de locomotieven, machinisten en wagons inzet. De spoorvervoerder moet bij de railinfrabeheerder ruimte (een treinpad) aanvragen. Zeker in geval van grote, regelmatige stromen van bulklading hebben verladers vaak direct een contract met de vervoerder. Voorbeelden daarvan zijn DSM en Corus.

De tussenpersoon
Er bestaan diverse partijen die als tussenpersoon optreden tussen klant en vervoerder. Een verlader die slechts kleine zendingen op het spoor zet of af en toe van de trein gebruik maakt, kan ervoor kiezen direct te onderhandelen met de railgoederenvervoerder of in zee te gaan met een expediteur. Dit is een soort transportmakelaar die voor producenten en handelaren bekijkt wat de beste, snelste en goedkoopste manier is om hun lading te vervoeren. Hij betrekt daarbij alle vervoerswijzen (weg, spoor, scheep- en luchtvaart). Er zijn expediteurs die gespecialiseerd zijn in railtransport. Ook zijn er logistieke dienstverleners die voor verladers de organisatie van het vervoer op zich nemen. Deze bedrijven zijn vaak begonnen als wegvervoerder en hebben hun rol uitgebreid tot organisator van transport.

Intermodaal vervoer
Bij het intermodaal vervoer zijn er meerdere tussenpersonen en schakels in het spel. Allereerst is er de terminal waar de containers worden overgeslagen van het schip op de trein of van de trein op de vrachtwagen.
De zogenaamde intermodale railoperator is de exploitant van intermodale treindiensten. Deze zet shuttlediensten op oftewel containertreinen die volgens een vaste dienstregeling op bepaalde bestemmingen rijden. Het bedrijf huurt de spoorvervoerder in voor het railtransport, maakt afspraken met de terminals en schakelt desgewenst een wegvervoerder in voor het voor- of natransport van de terminal naar de eindafnemer. De intermodale railoperator zoekt bij wegvervoerders en rederijen lading voor zijn treinen. Hij draagt het financieel risico van de dienst.

Liberalisering
Door de liberalisering van het railgoederenvervoer is de markt aanzienlijk veranderd en het aantal partijen flink toegenomen. Het aantal vervoerders is gestegen van één naar elf.  Ook zijn er verschillende intermodale railoperators. Dit maakt de keus voor klanten aanzienlijk ruimer.