De Betuweroute

andre korevaar br

De Betuweroute is de spoorlijn die loopt van de Maasvlakte in de Rotterdamse haven tot de grens met Duitsland bij Zevenaar. De Betuweroute is uitsluitend bestemd voor goederentreinen. Hij is aangelegd om meer capaciteit te bieden aan het goederenvervoer per spoor en op het bestaande spoorwegnet ruimte te geven aan het groeiend aantal reizigerstreinen. De Betuweroute is 160 km lang en omvat twee delen, de Havenspoorlijn (48 km) en het A15 tracé (112 km) dat paralel aan de snelweg loopt.

25 KV
De Betuweroute is in meerdere opzichten een unieke spoorlijn. Dat blijkt al uit het afwijkende voltage dat is toegepast. De treinen in Nederland rijden sinds 1924 op een voedingsspanning van 1500 Volt gelijkspanning (DC). Bij de Betuweroute is echter gekozen voor een spanning van 25 kV, oftewel 25.000 Volt wisselspanning (AC). Bij het ontwerp van de Betuweroute zijn snelheden tot 120 km/h het uitgangspunt geweest. Die snelheid, in combinatie met bijvoorbeeld 1600 ton lading, is niet met het ‘oude’ 1500 Volt systeem te bereiken. Daarom is gekozen voor het 25 kV systeem.Ook de HSL-Zuid is met 25 kV geëlektrificeerd.

25 kvEen 1500 V locomotief kan niet op de Betuweroute rijden. Hiervoor zijn zogenaamde multicourante locomotieven nodig. Deze kunnen zowel op 1500 V alsook op 25 kV rijden. Wanneer deze locomotieven ook nog de Duitse grens over moeten, komen ze ook nog 15 kV tegen. Hierdoor moeten ze dus geschikt zijn voor 3 spanningen. De industrie kan tegenwoordig locomotieven leveren voor alle voorkomende vier soorten spanningen in Europa (25 kV, 15 kV, 3000V en 1500V).

Keyrail 
De exploitatie van de Betuweroute is in handen van Keyrail. Het bedrijf is in 2007 opgericht door de drie aandeelhouders: ProRail (50%), Havenbedrijf Rotterdam (35%) en de Haven van Amsterdam (15%). Keyrail is gevestigd op het emplacement Kijfhoek, zodat ze dichtbij de klanten zitten en zicht hebben op de dagelijkse operatie. 

gebouw keyrailKeyrail biedt railgoederenvervoerders een rechtstreekse, non-stop verbinding met het Europese achterland. Klanten kopen de zekerheid dat hun treinen de aansluiting halen op andere spoornetten en terminals. De kernactiviteiten zijn: het verdelen van de capaciteit, de dagelijkse verkeersleiding en  beheer en instandhouding van de infrastructuur. 

ERTMS
De Betuweroute is qua techniek hét prototype van de Europese spoorlijn van de 21ste eeuw. Zo zijn de tunnels uitgerust met ingenieuze sprinklerinstallaties die bij een eventuele brand ook het beton koel houden, en met sensoren langs het spoor die automatisch waarschuwen als een trein met een vastgelopen rem rijdt.

De Betuweroute heeft een voor Nederland nieuw, innovatief beveiligingssysteem: ERTMS/ETCS LEVEL 2. Dit beveiligingssysteem heet voluit European Rail Traffic Management System/ European Train Control System. Het systeem - de nieuwe Europese standaard - bevindt zich in de infrastructuur, terwijl de machinist de signalen aan boord in de locomotief ontvangt. Er zijn daarom geen seinen meer nodig langs het spoor. De Betuweroute loopt hiermee vooruit op Europese wetgeving en ontwikkelingen. ERTMS/ETCS controleert of de trein een baanvak of sectie (een deel van de spoorlijn van één tot anderhalve kilometer lang) mag inrijden. Bijvoorbeeld omdat er zich al een andere trein in de sectie bevindt of omdat er reparaties worden uitgevoerd en er baanwerkers op het spoor staan. Indien er toch een trein de tunnel inrijdt, neemt het systeem de trein over. ERTMS/ETCS treedt dan daadkrachtig op.

Aansluiting Duitsland
De Betuweroute gaat bij de grens over in de bestaande spoorlijn Emmerich - Oberhausen. Op deze spoorlijn rijden weer zowel goederentreinen als reizigerstreinen, waaronder de ICE naar Keulen. Het traject Emmrich-Oberhausen bestaat tot op heden uit slechts twee sporen. De afspraak is dat er in 2013 een extra spoor wordt aangelegd voor het snelle personenvervoer. Hierdoor krijgt het goederenvervoer ruim baan van en naar de Rotterdamse haven. Er is veel discussie geweest of het derde spoor zou worden aangelegd. Inmiddels is zeker dat de bouw door gaat. Met de huidige aantallen treinen en de prognose voor de komende paar jaar treden nog geen acute problemen op.  

Aantal gereden treinen
Het aantal treinen dat over het A15 tracé van de Betuweroute rijdt wordt langzaam opgebouwd. Dat heeft onder meer te maken met het ombouwen en het certificeren van locomotieven van de vervoerders. In het eerste kwartaal van 2008 reden in totaal zo’n 1000 treinen. In het eerste kwartaal van 2010 is dit aantal fors toegenomen door de aantrekkende economie en een stimuleringsregeling. Daarnaast is er een nieuwe serie locomotieven op de markt gekomen, waarmee onder het nieuwe beveiligingssysteem ERTMS gereden kan worden. Deze zijn nodig om te kunnen rijden over de Betuweroute. Reden er in het eerste kwartaal van 2009 nog ruim tweeduizend treinen, inmiddels is dat opgelopen tot bijna vierduizend treinen in het eerste kwartaal van 2010.

Het marktaandeel van de Betuweroute (van Rotterdam naar Duitsland en terug) steeg ook van bijna 40% in het eerste kwartaal van 2009, tot bijna 60% in het eerste kwartaal van 2010. Keyrail verwacht dat deze stijging wordt doorgezet tot zo’n 65% aan het eind van 2010. Dan zullen er ongeveer 350 goederentreinen per week over de Betuweroute rijden.

Ondanks het feit dat de Betuweroute een aantrekkelijke route is voor vervoerders, zal er ook altijd gebruik gemaakt worden van het bestaande spoorwegnet in Nederland. Dit omdat de Betuweroute een verbinding is van Rotterdam naar het Duitse achterland en dus de rest van Nederland niet geheel afdekt. 

Betuweroute en gevaarlijke stoffen
Vervoer van gevaarlijke stoffen is noodzakelijk voor de bedrijfsvoering van de grote industriecentra en havens, binnen en buiten Nederland. Het spoor is een bijzonder veilige manier hiervoor. De Betuweroute is met extra voorzieningen uitgerust. Strenge internationale regelgeving geeft de kaders aan voor het vervoer van gevaarlijke stoffen per spoor.

Foto boven: André Korevaar