Infrabeheer

infrabeheer

Het spoornetwerk
Nederland heeft een vrij dicht netwerk van spoorlijnen, dat intensief gebruikt wordt door zowel reizigers- als goederentreinen. We spreken daarom ook wel van een gemengd netwerk. Het gemengde spoornetwerk is in beheer bij ProRai en is 6.823 kilometer lang, gerekend als enkelspoor. De totale netlengte bedraagt 2.888 kilometer dubbelspoor of meer. Als infrastructuur manager verdeelt ProRail de ruimte op het spoor, regelen ze alle treinverkeer, informeren ze vervoerders en reizigers, bouwen en beheren ze stations en leggen nieuw spoor aan. Daarnaast onderhoudt ProRail het bestaand materieel zoals spoor, wissels, seinen en overwegen. ProRail heeft van het Ministerie van Infrastructuur & Milieu hiervoor een beheersconcessie die loopt tot 2015. ProRail is een privaatrechtelijke organisatie. Deze is voor 100% eigendom van de overheid. Het ministerie van Infrastructuur en Milieu beheert de aandelen.

Een bijzondere spoorlijn vormt de Betuweroute, die loopt van de Maasvlakte in de Rotterdamse haven tot de grens van Duitsland (Zevenaar). Deze lijn is uitsluitend bestemd voor goederentreinen. Het beheer van de Betuweroute is in handen van Keyrail. Aandeelhouders van Keyrail zijn het Havenbedrijf Rotterdam, Haven Amsterdam en ProRail.
Keyrail zorgt voor de capaciteitsverdeling, de verkeersleiding en het beheer en onderhoud van de Betuweroute. De Betuweroute heeft een lengt van 160 kilometer, gerekend als enkelspoor. De Betuweroute omvat de Havenspoorlijn (40 km) en het A15 tracé van Kijfhoek tot Zevenaar (120 km).

Dagelijks onderhoud
Het dagelijkse onderhoud van het spoornetwerk wordt door de infrastructuur managers aanbesteed bij de spooraannemers. De aanbestedingen betreffen steeds duidelijk afgebakende contractgebieden. De contracten hebben meestal een looptijd van meerdere jaren. Het beheer vindt steeds meer plaats op basis van een zogeheten PGO-contract. Een Prestatie Gericht Onderhoudscontract houdt in dat de ‘output’ centraal staat. De onderhoudsaannemer krijgt meer vrijheid om invulling te geven aan de werkwijze en werkmomenten. Het gaat er om dat aan de eisen op het gebied van veiligheid en duurzaamheid wordt voldaan en de vereiste beschikbaarheid van het spoor wordt gegarandeerd.

 spoorkaart nederland

Capaciteitsverdeling
Elk jaar maken de infrastructuur managers ProRail en Keyrail een jaardienstregeling, die ingaat op 9 december. Hierin wordt de beschikbare capaciteit zo goed mogelijk verdeeld onder de aanvragers. Omdat er meer vraag is naar capaciteit dan kan worden aangeboden wordt een zorgvuldige procedure gevolgd voor de vaststelling van de jaardienstregeling. Eerst mogen alle vervoerders hun capaciteit aanvragen. Vervolgens bekijken de infrastructuur managers of de aanvragen inpasbaar zijn. Bij conflicterende aanvragen wordt geprobeerd om in onderling overleg tot consensus te komen met de aanvragers. Als dit niet lukt wordt het voorgelegd bij de Geschillencommissie. Als de Geschillencommissie ook niet tot een eensluidend advies kan komen dan wordt een besluit genomen op basis van de door de Overheid gestelde beslechtingsregels. In dat geval wordt de betreffende infrastructuur overbelast verklaard, hetgeen betekent dat de infrastructuur manager een capaciteitsvergrotingsplan moet maken.  

Na al deze stappen worden de dienstregelingspaden en de treinvrije perioden vastgesteld. Daarin staat precies met welke trein, op welk tijdstip en waar elke vervoerder gaat rijden. En of de infrastructuur op een bepaald tijdstip niet of slechts gedeeltelijk beschikbaar is, bijvoorbeeld vanwege onderhoud of nieuwbouw. Naast de jaardienstregeling zijn ook ad-hoc capaciteitsaanvragen mogelijk. Deze zijn alleen mogelijk als er nog ruimte is buiten de jaardienstregeling.
De Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) houdt toezicht op een eerlijke vedeling van de capaciteit. Vervoerders die zich benadeeld voelen kunnen bij de NMa een klacht indienen.

One stop shop
Veel goederentreinen gaan de grens over. Om te voorkomen deze treinen aan de grens moeten wachten op een aansluitend treinpad is een goede internationale samenwerking en coördinatie tussen de infrastructuur managers van groot belang. Zij doen dit via RailNetEuropa, om daarmee als één partij de Europese infrastructuur aan te bieden aan de vervoerders. De vervoerders kunnen via de one-stop-shop een internationaal treinpad aanvragen bij één infrastructuur manager. Die regelt vervolgens het hele proces rond de beschikbaarheid en kosten met de overige infrastructuur managers. Hierdoor verlopen de reservering en toewijzing van capaciteit soepeler.

Gebruiksvergoeding
De vervoerders die het spoor gebruiken betalen hiervoor aan de infrastructuur managers een zogeheten gebruiksvegoeding. De gebruiksvergoeding is bedoeld om de variabele kosten van beheer en onderhoud te dekken. ProRail en Keyrail bepalen zelf de manier waarop de vergoeding wordt berekend en de hoogte ervan. ProRail hanteert een vergoeding waarbij naast een bedrag per afgelegde kilometer ook het gewicht van de trein meeweegt. Keyrail hanteert een flat rate, met daarnaast een bonus/malus regeling voor vroegtijdig boeken dan wel lastminute annuleringen. De Vervoerkamer van de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) houdt toezicht op de wijze waarop de gebruiksvergoeding tot stand komt.

Samenwerking binnen de spoorwegsector
De samenwerking tussen ProRail, vervoerders en overheden staat in de Spoorwegwet bekend als de zogeheten institutionele driehoek. Het ministerie van Infrastructuur en Milieu treedt hierin op als concessieverlener. Het verleent een beheerconcessie aan ProRail en vervoersconcessies aan de vervoerders. Op grond van de beheerconcessie werkt ProRail een beheerplan uit waarin de afspraken tot in detail staan uitgewerkt. Om deze afspraken na te kunnen komen, betaalt de rijksoverheid een concessievergoeding aan ProRail. Van de vervoerders krijgt ProRail een zogeheten gebruiksvergoeding. Daarvoor bieden zij een veilig en betrouwbaar spoorwegnet. Daarnaast verstrekt ProRail de Netverklaring, waarin alle informatie staat die vervoerders nodig hebben om gebruik te kunnen maken van het spoor. De afspraken binnen de institutionele driehoek vormen uiteindelijk de basis van een betrouwbaar spoorsysteem.